Türkiye’de bir yabancının suça karışması, uygulamada yalnızca ceza soruşturması ile sınırlı kalmamaktadır; çoğunlukla eş zamanlı olarak sınır dışı ve idari gözetim süreci de başlatılmaktadır. Zira “Türkiye’de suç işleyen yabancı sınır dışı edilir mi?” sorusu yalnızca ceza hukukunun konusu olan bir sorunu işaret etmemektedir.

Sıklıkla, yabancı hakkında bir suça karıştığının tespiti üzerine ve ceza soruşturması henüz devam ederken “kamu düzeni” ya da “kamu güvenliği” gerekçesiyle sınır dışı (deport) etme süreci de eş zamanlı olarak başlatılmaktadır.

Bu yazımızda; Türkiye’de suça karışan yabancılar açısından genel hatlarıyla ceza hukuku sürecinin nasıl işlediği ve buna paralel olarak idari sürecin (deport, terke davet, idari gözetim) nasıl başladığı ele alınmaktadır.

Türkiye’de Suç İşleyen Yabancılar Hangi Hukuka Tabidir?

Türk Ceza Kanunu’nun 8. maddesine göre; “Türkiye'de işlenen suçlar hakkında Türk kanunları uygulanır”. Başka bir ifade ile failin yabancı olması yargı yetkisini değiştirmeyecektir. Buna göre, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmayan bir kimse de vatandaş gibi, işlediği iddia edilen suç nedeniyle Türk Ceza Kanunu ve Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine tabi olacaktır. Ancak temel fark şuradadır:

Yabancı, ceza soruşturması kapsamında serbest bırakılmış olsa dahi 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu kapsamında idari prosedüre tabi tutulabilir.

Bu nedenle Türkiye vatandaşı olmayan bir kimsenin Türkiye’de suça karışması halinde uygulamada çoğunlukla iki ayrı süreç yürütülmektedir:

Ceza Hukuku Süreci: Gözaltı, Tutuklama ve Yargılama

Gözaltı, Savcılık Süreci ve Sulh Ceza Hakimliği Sorgusu

Bir yabancının suç şüphesiyle yakalanması halinde süreç, vatandaşlar için olduğu gibi ceza muhakemesi hükümlerine göre başlayacaktır:

Sulh Ceza Hakimliği nezdinde yapılacak sorgu neticesinde yabancı hakkında;

kararlarından birisi verilebilir.

Bu aşamada Türkiye vatandaşı olmayan kişilere ilişkin önemli olan ayrım şudur:
Cezai soruşturma bakımından serbest bırakılmasına karar verilen yabancı hakkında aynı gün içinde idari prosedür başlatılabilir.

Tutuklama, Cezaevi Süreci ve Yargılama

Sulh ceza hâkimi tarafından hakkında tutuklama kararı verilen yabancı, ceza infaz kurumuna gönderilir. Bu süreç idari gözetim süreci değildir ve yabancı geri gönderme merkezinde tutulmamaktadır. Ancak cezaevinde bulunması, yabancı şahıs hakkında ayrıca idari işlem uygulanmasına engel değildir.

Soruşturma tamamlandığında savcılık;

Dava açılması ve kovuşturma sürecinin neticelenmesi hâlinde yabancı kişi hakkında; beraat veya suç tipine, verilecek ceza türü ve miktarına göre mahkumiyet veya başkaca bir hüküm verilebilir. Ancak uygulamada, yabancı hakkında ceza yargılamasının neticesi beklenmeksizin idari süreç başlatılabilmektedir.

İdari Süreç: Suç Nedeniyle Sınır Dışı Etme (Deport) Kararı Verilmesi

Yabancı bir kimsenin suça karışması nedeniyle hakkında sınır dışı etme kararı verilirken idarece ceza soruşturma veya kovuşturmasının sonucundan bağımsız bir değerlendirme yapıldığı görülmektedir.

Suç Gerekçesiyle Sınır Dışı (Deport) Kararı

Yabancı hakkında, suça karıştığının tespit edilmesi üzerine soruşturma başlatılmaktadır; ancak kişi yukarıda da ayrıntılı olarak açıklandığı üzere Cumhuriyet savcısının emri üzerine doğrudan veya Sulh Ceza Hakimliği sorgusu akabinde serbest bırakılabilir. Her ne kadar cezai süreç kapsamında kişinin serbest bırakılmasına karar verilmiş ise de Türkiye vatandaşı kişilerden farklı olarak bu aşamada Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu kapsamında idari süreç devreye girebilir.

Suç şüphesi ile yakalanan yabancı hakkında, bazı istisnalar haricinde genellikle çatı hüküm niteliğinde olan Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 54’üncü maddesi 1. fıkrası “d” bendi kapsamında “kamu düzeni” ve “kamu güvenliği” açısından tehdit oluşturduğu gerekçesi ile sınır dışı etme (deport) kararı verilmektedir. Sınır dışı etme prosedürü ve itiraz yollarına ilişkin ayrıntılı bilgi almak için “Deport (Sınır Dışı Etme) Nedir?” yazımızı inceleyebilirsiniz.

Yasal İkameti Olan Yabancı Suç İşlerse Sınır Dışı Edilir mi?

Yabancı kişinin;

tek başına sınır dışı etme kararı verilmesine engel değildir. Bu hallerde uygulamada ikamet izninin iptali, kimlik statüsünün sonlandırılması ve deport süreci birlikte yürütülmektedir.

Suça Karışan Yabancı Hakkında, “Türkiye’yi Terke Davet” Prosedürü Uygulanabilir mi?

Bir yabancı hakkında, sınır dışı etme kararı verildikten sonra fiilen sınır dışı etme prosedürü uygulanmayabilir. Bazı hallerde, yabancı şahsa Türkiye’yi terke davet kararı tebliğ edilebilmektedir.

Türkiye’yi terke davet prosedüründe, yabancıya belirli bir süre tanınır ve bu süre içerisinde ülkeyi kendi imkânlarıyla terk etmesi istenir. Bu prosedüre ilişkin ayrıntılı bilgiye “Türkiye’yi terke davet nedir?” yazımızın içeriğinden ulaşabilirsiniz.

Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 56’ncı maddesinde; kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlara Türkiye’den kendiliğinden çıkış yapmaya ilişkin sürenin tanınmayacağı belirtilmiştir. Buna göre, suç şüphesi ile yakalanan yabancı hakkında kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından tehdit oluşturduğu gerekçesi ile sınır dışı etme kararı verilmiş ise Türkiye’yi terke davet prosedürü uygulanamayacaktır.

İdari Gözetim ve Geri Gönderme Merkezleri

Suç isnadı bulunan yabancılar hakkında, sınır dışı etme kararı ile birlikte idari gözetim kararı da verilebilir. Bu durumda kişi cezaevine değil, “geri gönderme merkezine” alınır.

İdari gözetim;

İdari gözetim kararı nedir, kimlere uygulanır, nasıl itiraz edilir? sorularının cevaplarını rehber niteliğinde hazırladığımız yazımızda ayrıntılı ve kapsamlı bir şekilde ele almış olduğumuzdan tekrara düşmemek adına burada bahsetmeyeceğiz. Konuya ilişkin “İdari Gözetim Nedir? Hukuki Tanım, Süreçler ve Haklar” başlıklı yazımıza göz atabilirsiniz.

Geri gönderme merkezinde tutulan yabancı hakkında verilen idari gözetim kararına itiraz ve sınır dışı etme kararının iptali için açılacak idari dava prosedüründe profesyonel destek alınmasını tavsiye etmekteyiz.

Ceza Soruşturması Devam Ederken Yabancı Deport Edilebilir mi?

Evet. Yabancı kişi soruşturma veya kovuşturma kapsamında serbest bırakılmış olsa dahi, hakkında idari gözetim veya sınır dışı etme kararı uygulanabilmektedir. Çünkü ceza yargılaması kişinin suç işleyip işlemediğini değerlendirir. İdari süreç ise kişinin kamu düzeni açısından risk oluşturup oluşturmadığını esas alır.

Önemle vurgulamak gerekir ki; suç şüphesi iddiası ile yakalanan yabancılar açısından süreç yalnızca ceza dosyasıyla sınırlı kalmaz. Aynı anda hem ceza muhakemesi hükümleri hem de idare hukuku kurallarının bilinmesi gerekmektedir. Zira bu durum, uygulanacak hukuki yolların, başvuru sürelerinin ve görevli yargı mercilerinin farklılaşmasına sebep olmaktadır. Dolayısıyla yabancı hakkında yürütülen sürecin yalnızca ceza hukuku boyutuyla değil; sınır dışı, idari gözetim, ikamet izni iptali ve terke davet gibi idari işlemler yönünden de eş zamanlı olarak birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir.

Sık Sorulan Sorular

Türkiye’de suç işleyen yabancı hemen deport edilir mi?

Hayır, her suça karışan kişi hakkında sınır dışı etme kararı verilecek ya da kesinlikle fiilen deport edilecek demek doğru değildir. Ancak uygulamada çoğunlukla kamu düzeni veya güvenliği açısından tehlikeli olduğu değerlendirmesi ile cezai süreç beklenmeksizin sınır dışı süreci başlatılabilmektedir.

Ceza almadan yabancı sınır dışı edilebilir mi?

Evet. Kişi hakkında henüz soruşturma veya kovuşturma neticesinde verilmiş bir karar bulunmaksızın da idari değerlendirme sonucu sınır dışı etme kararı verilebilmektedir.

Tutuksuz yargılanan yabancı deport edilebilir mi?

Evet. Savcılık, Sulh ceza hakimliği veya mahkeme tarafından serbest bırakılmış olsa bile Göç İdaresi tarafından yabancı hakkında idari işlem uygulanabilir.

Yasal ikameti olan yabancı suç işlerse ne olur?

İkamet izni iptal edilebilir ve sınır dışı süreci başlatılabilir. Yasal kalış, tek başına koruma sağlamaz.

Savcılık serbest bıraktıysa deport yine olur mu?

Evet. Cezai süreç ile idari süreç birbirinden bağımsızdır.

İdari gözetim ile cezaevi arasındaki fark nedir?

Cezaevi, soruşturma veya kovuşturma aşamasında tutuklama tedbiri uygulanmasına karar verilen tutuklu veya hakkında mahkumiyet kararı verilmiş hükümlü kişilerin tutulduğu infaz kurumudur. İdari gözetim ise sınır dışı sürecine ilişkin uygulanan idari bir tedbirdir. Hakkında idari gözetim kararı verilen yabancılar geri gönderme merkezlerinde tutulur.

Yabancı cezaevindeyken sınır dışı edilebilir mi?

Hayır. Yabancı hakkında sınır dışı etme kararı verilmesinin önünde bir engel bulunmamakla beraber cezaevinde tutulduğu süre zarfında fiilen sınır dışı edilebilmesi mümkün değildir.

Suç nedeniyle ikamet izni iptal edilir mi?

Evet. Kişi hakkında başlatılan idari süreç kapsamında henüz yasal kalış süresi bulunsa dahi ikamet izninin iptaline karar verilebilir.

Geri gönderme merkezine alınan yabancı ne yapmalıdır?

Mümkün olması halinde profesyonel hukuki destek alarak idari gözetim kararına itiraz edilmeli ve 7 günlük süre içerisinde sınır dışı etme kararına karşı iptal davası açılmalıdır.

Suç işleyen yabancı avukat tutmak zorunda mı?

Zorunlu değildir; ancak hem cezai süreç hem de idari süreç bakımından özgürlüğün kısıtlanmasına sebebiyet verebilecek ve hatta kişinin sınır dışı edilmesi gibi ciddi neticeler ortaya çıkabileceğinden profesyonel hukuki destek alınmasını tavsiye etmekteyiz.

Deport kararına dava açılmazsa ne olur?

Kanun’da iptal davası açılabilmesi için öngörülmüş 7 günlük sürenin sona ermesi halinde karar kesinleşeceği için yabancının deport edilmesinin önünde hukuken bir engel kalmayacaktır. Bu da fiilen yabancının idare tarafından makul olan en kısa sürede deport edilebilmesi anlamına gelmektedir.

Suç şüphesi sınır dışı için yeterli midir?

Evet. Uygulamada, kesinleşmiş bir mahkumiyet kararı bulunmasa dahi kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından tehdit oluşturduğu değerlendirmesiyle sınır dışı etme kararı verilebilmektedir.

Adli kontrol kararı verilen yabancı geri gönderme merkezine alınabilir mi?

Evet. Ceza soruşturması kapsamında uygulanan adli kontrol tedbiri, idari gözetim kararı verilmesine engel değildir. Ancak hakkında yurt dışına çıkış yasağı uygulanmasına karar verilmesi halinde, tedbir kararı süresince yabancının fiilen sınır dışı edilebilmesi mümkün olmayacaktır.

Suç isnadı ikamet uzatma başvurusunu etkiler mi?

Evet. Devam eden soruşturma nedeniyle ve kamu düzeni veya kamu güvenliğine tehdit oluşturduğu gerekçesiyle yabancı hakkında sınır dışı etme kararı verilmiş olması halinde ikamet izni uzatma talebi reddedilebilir ve mevcut izin iptal edilebilir.